Austronesische wortels 

Een Reis vertelt in steen en verhalen

Hoe zijn de Molukken, die uit duizenden eilanden bestaan, eigenlijk bevolkt geraakt? Het antwoord is  een boeiend verhaal. Een reis met twee parallelle sporen: het ene spoor volgt de wetenschap, het andere de oude verhalen.

 

Het spoor van de wetenschap: opgravingen en verspreiding.

Archeologen hebben op de eilanden veel oude voorwerpen gevonden. Denk aan kenmerkende vierkante stenen bijlen, monumenten van steen (megalieten) en sporen van voorouderverering. Deze vondsten laten een duidelijk verband zien met de enorme verspreiding van Austronesische volken en hun talen, die lang geleden vanuit Azië over een groot gebied, van Madagaskar tot aan de Stille Oceaan, trokken. De bewoningsgeschiedenis van de Molukken is lang en doorlopend. Sommige onderzoekers denken daarom dat de eilanden zelf wel eens een belangrijk startpunt van deze grote volksverhuizingen kunnen zijn geweest. Het spoor van de mythe: het verhaal van de voorouders over Nunusaku.
Tegelijkertijd bestaat er een heel oud, mondeling doorgegeven verhaal over het begin. Het centrum van dit verhaal is Nunusaku, een heilige plek op het eiland Seram. Volgens de mythologie is dit de plek – vaak voorgesteld als een levensboom of een rots – waar alle Molukse volken vandaan komen. Het verhaal vertelt dat het leven hier duizenden jaren geleden, na een enorme watervloed, opnieuw begon. Vanuit dit middelpunt, de ‘navel van de wereld’, zijn de verschillende stammen over de archipel uitgewaaierd.
Twee sporen die samenkomen.
Het bijzondere is dat deze twee sporen elkaar aanvullen. Op eilanden zoals Kisar, Kei en Seram zijn rotstekeningen gevonden van boten uit de late Steentijd het Neolithicum (4500-2000 v.Chr). Deze tekeningen laten dezelfde zee-migraties zien die zowel de wetenschap beschrijft als de mythes vertellen. De periode die in de verhalen wordt genoemd, komt bovendien grofweg overeen met de tijd van vroege migraties waar genetisch onderzoek op wijst.

De oorsprong van de Molukkers is niet één waarheid, één identiteit. Het is een combinatie van harde bewijzen uit de grond en de orale tradities. De geschiedenis wordt geschreven door zowel de archeoloog met zijn gereedschap als door de verhalenvertellers met zijn woorden. Samen laten ze zien dat de identiteit van de Molukken geworteld is in een eeuwige reis tussen de eilanden van feit en de eilanden van betekenis.

bronnen
Wuri Handoko, Balai Arkeologi Ambon, 2007. Asal-Usul Masyarakat Maluku, Budaya dan Persebarannya | L.Wattimena, Balai Arkeologi Ambon, VOI.id, 2021 | Atlas Maluku