Tijdlijn voor de Molukken, Negeri Ema Huaresi Rehung en de Austronesische migratiegeschiedenis
I De Austronesische Expansie (ca. 4000 v.Chr. – 1000 v.Chr.)
- 4000 – 3000 v.Chr. (Neolithicum):Migratie van Austronesisch sprekende volken vanuit Zuid-China naar Taiwan. Deze groepen ontwikkelden geavanceerde zeevaarttechnologieën, zoals de kora-kora met vlerken en zeilen.
- 3000 – 2000 v.Chr.: De “Out of Taiwan”-migratie bereikt de Filippijnen en verspreidt zich verder naar het zuiden.
- 1500 v.Chr.:Aankomst van Austronesische groepen in de Molukken (Wallacea). In deze periode vindt een vermenging plaats met de aanwezige Papoeaase bevolking (Melanesiërs).
- Taalontwikkeling: Uit het Proto-Malayo-Polynesisch ontstaat de Centraal-Malayo-Polynesische taalgroep. Dit vormt de basis voor de Bahasa Tanah (landstalen) van de Molukken.
- Cultuur-historische periode: Het Neolithicum markeert de introductie van landbouw, aardewerk en de kenmerkende vierkante stenen bijlen in de archipel.
II Prehistorie en Mythische Oorsprong (vóór 1100 n.Chr.)
- Laat eerste millennium n.Chr.: Ontstaan van de Batu Teong (megalithische dolmens) op Ambon. Deze monumenten markeren clanzetels (‘soa’) en weerspiegelen de Austronesische traditie van voorouderverering.
- Mythische Tijd: Volgens de overlevering ligt de oorsprong van alle Molukse volken bij de berg Nunusaku op Seram (Nusa Ina). Na een grote vloed waaieren de stammen vanuit dit spirituele centrum uit over de archipel.
- Oudheid: De legendarische strijd tegen Hutumuri op de Gunung Maut tussen de krijgers (Malesy) van Huaressy op de berg Lounussa vindt plaats, wat de basis vormt voor het territorium van Ema (Petuanan).
III De Reis van Drie Erfgenamen en Stichting Ema (ca. 1100 – 1500)
- 1100: Drie erfgenamen (Hatu Kau, Hatu Meten en hun zus Hatu Putih) verlaten Teluti (Seram) per kora-kora en reizen naar Ambon. Hatu Meten sticht uiteindelijk Negeri Batu Hitam.
- Stichting van Ema: Na conflicten met Naku werpt Kapitan Ading Adang Tanihatu’ila vanuit Hausasiwa zijn speer in het oerwoud. De kreet “E mae! E mae!” (Kom! Kom!) geeft het dorp zijn naam: Negeri Ema (totemnaam: Huaresi Rehung).
- 14e eeuw: De Javaanse prinses Nyai Mas Kenang Eko Soetarmi bezoekt Ema namens het Majapahit-rijk. Kapitan Tanihatuila weigert een formeel bondgenootschap om autonomie te behouden. Zij laat de heilige Air Majapahit-bron en een spiritueel testament na.
- 15e eeuw: Verspreiding van de islam in de Noord- en Midden-Molukken via handelsnetwerken.
IV Koloniale Ontmoeting en Taalverandering (1512 – 1800)
- 1512: Portugezen arriveren in de Molukken en introduceren het katholicisme.
- 1602: Eerste schriftelijke vermelding van de leiders van Ema (Simao Maitimo) in VOC-bronnen.
- 17e eeuw: De VOC dwingt een specerijenmonopolie af. De Hongitochten vernietigen illegale plantages. Kapitan Leimena sticht de bron in Waihutete, wat leidt tot het Pela-verbond met Ameth.
- Taalpolitiek (17e/18e eeuw): De VOC voert Maleis in als taal voor kerk en onderwijs. Hierdoor beginnen de oorspronkelijke landstalen (Bahasa Tanah) in christelijke dorpen zoals Ema langzaam te verdwijnen ten gunste van het Ambonees-Maleis.
V De Negentiende Eeuw en de ‘Loyale Ambonees’ (1800 – 1940)
- 1817: Opstand van Pattimura (Thomas Matulessy) tegen het Nederlandse bewind.
- 19e eeuw: Door dalende specerijenprijzen treden veel Molukkers in dienst bij het KNIL. Het beeld van de loyale ‘Oom Ambon’ ontstaat.
- 19e eeuw: Ontstaan van de Molukse fluitorkesten (bamboe-instrumenten) als culturele aanpassing op westerse invloeden.
- 1924: Karel Leimena wordt door het koloniaal bestuur aangesteld als regent (Raja) van Ema.
VI Oorlog, RMS en de Diaspora (1940 – heden)
- 1942 – 1945: Japanse bezetting. Molukse militairen strijden in het verzet.
- 25 april 1950: Proclamatie van de Republiek der Zuid-Molukken (RMS) op Ambon.
- 1951: Aankomst van ca. 12.500 Molukkers in Nederland. Zij worden ondergebracht in woonoorden zoals Schattenberg en Lunetten.
- 1970 – 1978: Radicalisering en gijzelingsacties door de tweede generatie (o.a. Wijster en De Punt).
- 20 oktober 2015: Het ritueel van de Cuci Negeri (waaronder de Cuci Air van Ema) en de Negeri Adat officieel erkend als Immaterieel Cultureel Erfgoed van Indonesië.
- 16 juni 2022: Eerste steenlegging voor de nieuwe Baileo Huaresi Rehung
DE ODYSSEE VAN HATU-METEN
De bevolking van Negeri Ema stamt af van een stamvader, Hatu Meten, een broer en een zus. Rond het jaar 1100 op Seram (Nusa Ina) woonden ze aan de Teluti Baai in Hatu Putih, vandaar trokken de twee broers weg. De zus, Hatu Putih (Batu Putih), bleef in Negeri Teluti, thans het dorp Hunisi. De broers Hatu Kau (Batu Merah) en Hatu Meten (Batu Hitam) vertrokken naar Ambon.
Hatu Kau stichtte Negeri Batu Merah bij Honipopu. Hatu Meten stichtte eerst “Negeri Batu Hitam” bij Pantai Rupang. Zijn nakomeling, de sakti Kapitan Ading Adang Anaan Tanahatuila, leidde de verhuizing naar een nieuwe plek vanwege ruimtegebrek en conflicten. Via een ritueel waarbij hij zijn speer wierp, gevonden door zijn twee magische honden een rode Sapili en een zwarte Guelder, werd de uiteindelijke locatie bepaald: Amanghupung Soa Molo, het centrum van het huidige Negeri EMA.
De naam ‘Ema’ zou afgeleid zijn van de roep ‘E mae, mae!’ (mae is mari: ‘kom, kom’) toen de speer werd gevonden. De totemnaam van Negeri Ema is Huaresi Rehung (een verwijzing naar de bergen, het bos en de rivier Resi). De negeri lama, de oudere nederzetting bij Pantai Rupang, Batu Hitam, in de lokale taal Hatu Meten. De vlag van Ema bevat symbolen met sporen van de twee honden op zoek naar de speer in Amang Hupung Soa Molo
HET LAND, DE BRONNEN, WATEREN EN DORPEN
Georg Everhard Rumphius (1627-1702) beschreef Ema “een groot dorp in de bergen 2 mijl van het fort naar het zuidoosten, ongeveer een half uur van het strand naar boven op een rotsachtige berg op een moeilijk begaanbare weg met diepe dalen”. Ten noorden van het dorp wordt het begrensd door de rivier Huwai-Inai die in de rivier Waihoka uitkomt en de grens vormt met de dorpen Kilang en Hukurila.
Het dorp Ema wordt omringd door de berg Horil en enkele heuvels zoals Tersili, Maamang en Kukusang. Het grondgebied van het dorp is 6.400 ha groot, het dorp zelf is 13 ha groot en omvat het berggebied tot aan het strand.
De woonplaatsen bevinden zich niet op vlak terrein en zijn niet ruim maar bovenop heuvels of op hellingen van die heuvels.
Het rechtsgebied (petuanan) is als volgt begrensd:
– in het noorden door de negeri, het dorp Soya
– in het zuiden, Hukurila aan zee.
– in het oosten, Leahari en Rutung
– in het westen, Naku Amang Dua
– in het zuidwesten, Kilang Samasima Latu
Glossarium EMA Huaresi Rehung - ihuresy.com
