Het Verbond van Waihutete
Een Verhaal over het Pela-schap tussen Ameth en Ema
Het hechte verbond, tussen de dorpen Samasuru Amalatu Ameth en Hua Resirehung Ema. Dit verbond vindt zijn oorsprong in een bijzondere gebeurtenis die verband houdt met de Hongitochten-oorlogen op Huamual. Naar wordt aangenomen vond het plaats toen de krijgskano, de kora–kora, van Ema terugkeerde van dat strijdtoneel.
De expeditie naar Huamual stond oorspronkelijk onder leiding van Kapitan Sahulata. Na de gevechten aldaar keerde hij echter niet meer terug naar de kora-kora. Het commando viel daarom toe aan Kapitan Leimena, bijgestaan door de malesi (krijgers) Palapessy en Tupan. Het waren de mannen, Leimena en Tupan, die centraal zouden staan in het wonder dat volgde.
Op de terugweg, onder leiding van Kapitan Leimena en stuurman Maitimu, meerde de uitgeputte bemanning ergens nabij het eiland Ambon aan. Iedereen was doodmoe. Zodra het anker was uitgeworpen, vielen allen in een diepe slaap. Maar in hun rust kwam onheil opzetten: een plotselinge, hevige stormwind, een angin sakal, stak op. Het anker verloor zijn houvast en de kora-kora dreef af. Toen de mannen ontwaakten, was er geen land meer in zicht, slechts duisternis, gierende wind en stortregen.
Gezamenlijk vochten ze tegen de golven en de stroming, maar in het pikke donker was er geen richting te vinden. Iedereen tuurde gespannen naar de horizon. Plotseling tekenden zich contouren af tegen de lucht: bergen! De stuurman richtte de boeg op de hoogste toppen, die later werden geïdentificeerd als de bergen Lawakanoo, Eosisina en Nusahuhu op het eiland Nusalaut.
Geleidelijk naderde de kora-kora de kust en vond uiteindelijk veiligheid in de haven van Waihutete, op het grondgebied van Ameth. De bevolking van Ameth ontving de schipbreukelingen met grote gastvrijheid. Ze gaven hen eten en zorgden goed voor hen, maar er was één acuut probleem: er was geen drinkwater. Toen sprak Kapitan Leimena: “Wij, Huaresi Rehung, kunnen water geven aan onze broeders van Ameth.” Hij nam zijn speer, hief hem op en stak hem krachtig in het koraalrif aan de waterkant van Waihutete. Onmiddellijk welde er water op – zoet water dat daar tot op de dag van vandaag stroomt.
Terwijl de mannen aten – wellicht van mango’s die ze uit Huamual hadden meegebracht – plantten ze een mango pit. Die pit groeide uit tot een grote, vruchtdragende boom, die pas veel later, in 1960, door mensen van Serua werd vernield en verbrand. Alleen de wortelresten getuigen nu nog van dit geschenk. Tot vandaag de dag weten jong en oud in Ameth dat dit water en deze mango geschenken waren van Ema, blijvende symbolen van broederschap.
Het is een vaststaand feit in de overlevering dat Kapitan Leimena met zijn speerstoot de bron deed ontspringen. Getuigen verklaarden dat de speer, eenmaal gestoken, niet zomaar recht omhoog getrokken kon worden. Door hem heen en weer te wrikken om hem los te maken, scheurde het koraal open en borrelde het water tevoorschijn. De verbazing was zo groot dat allen uitriepen: “Waisaru!” – “Water, van waar?”
De gastvrije opvang in hun nood door het volk van Ameth smeedde een diepe band. Nog voordat de bemanning van Ema naar huis terugkeerde, werd een plechtig pela-verbond tussen de twee dorpen gesloten. Deze band wordt bevestigd en bezongen in de traditionele kapata-liederen die de voorouders van Ema zongen tijdens het roeien
Deze kapata, zoals
Nusa huhu nusa tula gorong e
Sapiala tula Seram laut lio o (2x)
Oleh Seram laut liu manusia sia
Nehusa terwa yombo manu e
Yami timu le yami mia hasa
Yami halate ruli para te ha ma
Ite mai tema lina mata e
Lete tenu ne mena lete tenu ne
Muri hale mena lete teme ne (2x)
Muri hale mena ma lete tenu
Ne hiti sali rame rame
getuigen van hun vaardigheid als roeiers en van hun reizen over zee naar Seram. Tijdens de maaltijd in Waihutete klonken er andere kapata, zoals
O yo Inu sala hale anu sala e
Inu anu sala taha mei mea o (2x)
Maski o inu anu sala o ina taha Mei
Te yupu yampo nena bur e
gevolgd na afloop door
Hi yane mata siya nia nia e
Manusia mata haya emu budi o (2x)
Meski o haya emu budi o ma budi mai
Te siya supi siya leu o.
Deze gezangen benadrukken de wederzijdse erkentelijkheid en de gesloten band van vriendschap.
Uit deze liederen en het verhaal blijkt ten eerste dat de mensen van Ema, hoewel ze bergbewoners zijn, uitstekende en vurige zeevaarders waren. Hun aankomst in Waihutete was dus geen toeval, maar het resultaat van vakmanschap in nood. Ten tweede onderstreept het hun maritieme traditie van het bevaren van de zeeën richting Seram. Het wonder van Waihutete, geboren uit nood, gastvrijheid en een wonderbaarlijke speerstoot, legde zo de onverbrekelijke basis voor een pela die generaties zou overbruggen.
PELA NAKU AMANGDUA
Het verhaal van de Pela tussen Ema en Naku
Legende van de Steen, het Bloed en de Eeuwige Bamboe
Aan de voet van de berg Sirimau lagen twee dappere dorpen: Naku Amang Dua en Ema Batu Itang – Hatu Meten. Op een dag werd de rust verbroken. Volgens de overlevering van Naku (Gaspersz, 2000) hadden de varkens van de mensen van Ema uit Batu Itang de sagobomen vernield van de twee kapiteins van Naku, Surnai Kapitan en Kweru Kotasiwa, in de dusun (bostuin) Toreau van Soa Pesi. Als waarschuwing verwondden zij het oor van een van de varkens. De versie van Ema (Bartels, 1974-1975) vertelt dat de vijandelijkheden al waren uitgebroken. Kapitan Tanihatu (ook wel Maading, Maadang, Maanaeng), de leider van Ema, verdeelde zijn troepen. Malessy Parry, de malesi (krijgsaanvoerder), leidde een verrassingsaanval van achteren en stak huizen van Naku in brand.
Toen de twee legers bijna op elkaar botsten, kwam er een besef. Kapitan Ema voelde de sombar – de schaduw van een verborgen kracht – van Surnai en Kweru. Aan de kant van Naku bereikte het nieuws van de brandende huizen Kapitan Naku. Zij realiseerden zich dat deze oorlog beide partijen zou verwoesten. Met wijsheid besloten zij elkaar te ontmoeten bij Air Pasuan Dua, de plek waar twee stromen samenkomen, symbool voor hun paden die voortaan één zouden zijn.
Daar, op een platte steen in het water bij Waimangisil, besloten zij een einde te maken aan de vijandschap zonder nog meer mensenbloed te vergieten. Terwijl zij beraadslagen, rende een tusa (zwarte, reine kat) uit het bos. Kapitan Tanihatu ving hem en riep: 
“Nu wil niemand van ons zijn broeder doden. Laat het bloed van dit dier ons bloed vervangen!”
Met instemming van Kapitan Naku begon een heilig ritueel.
Kapitan Tanihatu sprak de magische formule uit die de eed bezegelt:
LUA MAPELA MI BARANI, MAA NITU MAA HAE
RESIA MAA HAE
NE TARUH JANJI YUPI YANA O
Gevolgd door de schreeuw “SOPO UPU!”, sneed zijn zwaard de keel van de kat 
Het bloed werd opgevangen in een kokosnootschaal. Om beurten doopten Kapitan Naku en Kapitan Tanihatuila punt van hun parang in het bloed en boden deze aan voor de ander om te likken. Dezelfde smaak van ijzer en bloed vermengde zich op hun tongen en verzegelde een band sterker dan staal. Zij zwoeren: de mensen van Ema en Naku zouden nooit met elkaar trouwen, en voor altijd broeders zijn in Pela Parang – een harde pela, bekrachtigd door de parang.
Als teken van vertrouwen en om nieuwe conflicten te voorkomen, vroegen de mensen van Ema te verhuizen van Batu Itang. Kapitan Naku hief toen een magische speer op en wierp hem met volle kracht. 
De speer vloog, draaide, en plantte zich uiteindelijk vast op een heuvel die later Hausasiwa (Negende Steen) werd genoemd. Wonderbaarlijk roestte de speer nooit. Hij schoot wortel, kreeg scheuten en groeide uit tot een cluster van eeuwige bamboe, die niet vernietigd kon worden, hoe vaak men ook probeerde hem om te hakken of te verbranden. Die bamboe werd een levende herinnering aan hun pela: buigzaam maar sterk, diep geworteld en altijd groen.
In Hausasiwa kregen de mensen van Ema echter opnieuw onenigheid, ditmaal met Kapitan Matawaru. Opnieuw wendden zij zich tot hun pela-broeders. Opnieuw werd de speer geworpen, en bepaalde de uiteindelijke locatie waar Negeri Ema tot op de dag van vandaag stevig staat, bij Amang Hupung Soa Molo, centrum van de negeri Conflict veranderde in harmonie, en de eed bij Air Pasuan Dua wordt herdacht elke keer de wind fluistert door de clusters eeuwige bamboe in Hausasiwa.Het Pela-verbond heet ‘PelaParang’ een zogenaamde Harde Pela, met een huwelijksverbod.
Bronnen:
– Naku-versie van Dr. Steve G.C. Gaspersz (2000), gebaseerd op het verhaal van Sem Pesiwarisa (Adathoofd van Naku).
– Ema-versie van Dr. Dieter Bartels (1974-1975) | sumber lisan penduduk EMA
