De reiniging van de waterbronnen
Hoog op de flanken van de berg Sirimau, onder de berg Horil, diep in het groene hart van het eiland Ambon, ligt Negeri Ema.
Het is een oord waar de mist vaak tussen de huizen danst en waar de lucht koel en zuiver is.
Ondanks de grote hoogte kampt Ema nooit met droogte. Dit “wonder” wordt door de bewoners toegeschreven aan de gunst van de voorouders, de odyssee van Hatumeten en de leiderschap van Kapitan Tanihatu’ila, De rivieren Ihuresy en Ihu Inang die het landschap doorklieven met de zeven heilige waterbronnen voorzien EMA van water voor meer dan een eerste levensbehoefte; het is tevens de fysieke manifestatie van de verbinding met de spirituele wereld. Elk jaar in december, wanneer de regentijd nadert, komt de gemeenschap samen voor de Cuci Air (de reiniging van de waterbronnen), een essentieel onderdeel van de bredere Cuci Negeri.

De Zeven Bronnen en de Soa van EMA
De sociale architectuur, de geografie van Ema is verweven met haar water. Het dorp is verdeeld in Soa (clan-groepen), en elke Soa draagt de verantwoordelijkheid voor specifieke bronnen. Deze taakverdeling versterkt de onderlinge afhankelijkheid.
Soa Soalisa: Beheert de legendarische Air Majapahit en Air Waitepreu.
Soa Peisina: Waakt over Air Waihakkir.
Soa Peilani: Hoeder van de unieke Air Islam.
Soa Hualaki en Sama Sima: Verantwoordelijk voor Air Waihau, Air Waihoka en Air Waihosel.
De reiniging is een collectieve inspanning waarbij mannen de fysieke obstructies zoals takken en modder verwijderen, terwijl de spirituele reiniging wordt geleid door de Raja (Upu Latu Tita Parenta) en de Mata Rumah (familiehoofden).

Air Majapahit en de Brimob
Een van de meest mystieke plekken is Air Majapahit. Volgens de overlevering heeft deze bron een directe link met het oude Javaanse Majapahit-rijk, wat duidt op eeuwenoude migratiestromen. Deze bron is geadopteerd door de Brimob Polda (Het mobiele korps van de politie) uit Ambon. Elk jaar houdt deze elite-eenheid een plechtige ceremonie bij de bron om hun korpssymbolen te reinigen. Dit wordt begeleid door Yosy Maitimu, de bewaarder van de bron en haar legende. Waarmee het verhaal en de tradities ook zo voorgezet word. Het water wordt gezien als een bron van onoverwinnelijkheid en kracht.

Air Islam en de Genezing van Tulehu
In Soa Peilani ligt Air Islam. De naam alleen al getuigt van de harmonieuze relatie tussen de christelijke dorpen op de bergen en de islamitische dorpen aan de kust. Er is een bekend verhaal over een gezin uit Tulehu dat naar Ema trok omdat hun kind ernstig ziek was. Geen enkel medicijn hielp, totdat zij water dronken uit Air Islam. Sindsdien komen moslims van Ambon en zelfs uit Java naar deze bron om zegeningen en genezing te zoeken, wat de universele kracht van de adat (gewoonterecht) bewijst.

De Cruciale Rol van de Vrouw: De Mata Ina
De vrouw is de spil van dit ritueel. Waar de man de bronnen fysiek vrijmaakt, is de vrouw de spirituele drager. De Mata Ina (de moeders van de clan) zijn essentieel bij de ceremonie ook wel Samhoi genoemd in bergdorpen. Dit is een rituele bewassing waarbij de vrouwen de spirituele onreinheid van het dorp wegwassen. In de Molukse kosmologie wordt de vrouw gezien als de ‘vruchtbare schoot’ van de negeri. Zonder de aanwezigheid en de gebeden van de vrouwen bij de bronnen wordt het ritueel als incompleet beschouwd. Zij bereiden de ceremoniële offers voor en zorgen voor de overdracht van de waarden aan de nieuwe generatie. De vrouw verbindt het fysieke water met de ‘levensstroom’ van de gemeenschap.

De Cuci Air Negeri in Ema en andere Negeri Adat is bij wet sinds 20 Oktober 2015 erkend als Immaterieel Cultureel Erfgoed (Warisan Budaya Takbenda). Het is een herinnering aan de tijd dat mens en natuur in perfecte balans leefden. Door de bronnen te reinigen, reinigt Ema haar ziel, herstelt zij sociale verhoudingen en verzekert zij zichzelf van een vruchtbaar nieuw jaar onder de bescherming van de voorouders.

Bronnen:
– Baileo EMA Huaresi Rehung, 1986 – sejarah lisan penduduk
– Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN) – http://www.aman.or.id
– Warisan Budaya Takbenda (WBTb) Indonesia oleh Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan, 20 Oktober 2015